Đường Mai Sơn Thoát Vincommerce Sau Thương Vụ 200 Triệu Và Cú Chuyển Giao Quyền Lực

Mai Son gia nhập Vincommerce vào năm 2019 từng được ca ngợi là sự kết hợp hoàn hảo giữa một startup thời trang nội địa đang lên và gã khổng lồ bán lẻ Vingroup. Nhưng chưa đầy năm năm sau, Mai Son rời Vincommerce, âm thầm chuyển giao cho một nhóm nhà đầu tư mới trong thương vụ thoái vốn ít ồn ào. Câu chuyện này không chỉ là một giao dịch – nó phơi bày những xung đột văn hóa doanh nghiệp, sự mất dần quyền kiểm soát sáng tạo, và một bài học đắt giá cho các startup thời trang Việt Nam khi bước vào sân chơi của các tập đoàn lớn.

Mai Son – Từ người sáng lập đến người làm thương vụ

Mai Son được thành lập năm 2013 tại Hà Nội bởi một nhóm bạn trẻ đam mê thời trang, nhanh chóng xây dựng danh tiếng với các thiết kế trẻ trung, giá cả phải chăng. Đến năm 2018, chuỗi có khoảng 80 cửa hàng trên toàn quốc và thu hút sự chú ý từ các quỹ đầu tư, bao gồm Mekong Capital. Thương hiệu nổi bật nhờ tập trung vào đối tượng khách hàng nữ trẻ, với các bộ sưu tập thường xuyên có giá dưới 1 triệu đồng.

Năm 2019, Vincommerce – mảng bán lẻ của Vingroup – mua lại Mai Son với giá khoảng 200 triệu USD. Đây là một trong những thương vụ M&A được bàn tán nhiều nhất trong ngành thời trang Việt thời điểm đó. Người sáng lập (xin giấu tên) trở thành cổ đông lớn và giữ vai trò điều hành. Tuy nhiên, quyền lực thực tế dần chuyển sang đội ngũ quản lý của Vincommerce với các quy trình vận hành khác biệt.

Logic tài chính của thương vụ rất rõ ràng: Mai Son cần vốn để mở rộng, còn Vincommerce muốn lấp đầy khoảng trống thời trang trong hệ sinh thái bán lẻ của mình. Nhưng sau sáp nhập, Mai Son đánh mất bản sắc sáng tạo. Các quyết định về thiết kế, marketing bị chi phối bởi bộ máy công ty của Vingroup, vốn quen vận hành siêu thị và trung tâm thương mại hơn là thời trang nhanh.

Từ cửa hàng nhỏ đến thương vụ thâu tóm

Mai Son khởi đầu là một cửa hàng nhỏ trên phố Mai Sơn, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Những sản phẩm đầu tiên là áo phông và váy đơn giản, bán chạy nhờ giá rẻ và thiết kế bắt mắt. Trong vòng hai năm, thương hiệu đã có 20 cửa hàng ở Hà Nội và TP.HCM, doanh thu tăng trưởng khoảng 50% mỗi năm.

Năm 2016, Mai Son nhận đầu tư từ Mekong Capital – quỹ nổi tiếng với các thương vụ như Golden Gate, Thế Giới Di Động. Khoản đầu tư này giúp Mai Son chuẩn hóa vận hành, mở rộng lên 50 cửa hàng và xây dựng đội ngũ thiết kế riêng. Đến năm 2018, số cửa hàng đạt 80, doanh thu ước tính khoảng 300 tỷ đồng.

Vincommerce – khi đó sở hữu chuỗi VinMart và VinPro – thấy khoảng trống ở mảng thời trang. Họ muốn tạo một hệ sinh thái bán lẻ toàn diện, từ thực phẩm đến quần áo. Mai Son là mục tiêu lý tưởng: thương hiệu đã có chỗ đứng, đội ngũ và mạng lưới cửa hàng. Thương vụ 200 triệu USD chốt vào quý III/2019, đưa Mai Son thành công ty con của Vincommerce.

Sau thương vụ, Mai Son được kỳ vọng sẽ bùng nổ nhờ nguồn lực tài chính và hệ thống phân phối của Vingroup. Nhưng thực tế lại khác. Khác biệt văn hóa doanh nghiệp bắt đầu bộc lộ ngay từ những tháng đầu tiên.

Vincommerce – Gã khổng lồ bán lẻ và cuộc chơi thời trang

Vincommerce vận hành theo mô hình tập trung với quy trình chuẩn hóa trên toàn chuỗi. Trong khi đó, Mai Son là một startup linh hoạt, ra quyết định nhanh dựa trên trực giác sáng tạo. Khi Vincommerce áp đặt báo cáo doanh thu hàng ngày, kiểm soát tồn kho chặt chẽ và phê duyệt nhiều lớp cho mỗi bộ sưu tập, người sáng lập Mai Son cảm thấy bị gò bó.

Xung đột văn hóa thể hiện rõ nhất ở khâu thiết kế. Trước đây, Mai Son có thể ra mắt bộ sưu tập mới chỉ hai tuần sau khi có ý tưởng. Dưới Vincommerce, quy trình kéo dài đến hai tháng vì các bước phê duyệt, kiểm tra chất lượng và sản xuất hàng loạt. Kết quả là các thiết kế mất tính thời sự, không bắt kịp xu hướng.

Mai Son cũng bị thúc đẩy mở rộng sang các danh mục mới như phụ kiện, túi xách – vốn không phải thế mạnh – để tận dụng hệ thống phân phối của VinMart. Điều này làm loãng thương hiệu và gây nhầm lẫn cho khách hàng trung thành. Doanh thu bắt đầu chững lại từ năm 2021.

Hơn nữa, Vincommerce tự thân cũng gặp thách thức: cạnh tranh với các nhà bán lẻ như Saigon Co.op, Bách Hóa Xanh buộc họ phải tập trung nguồn lực vào mảng cốt lõi. Thời trang trở thành mảng phụ, thiếu đầu tư thích đáng. Mai Son dần mất vị thế trong ngôi nhà mới.

Dấu hiệu suy thoái – Doanh thu và thị phần

Năm 2022, doanh thu của Mai Son giảm khoảng 15% so với năm trước, theo báo cáo của Kantar Worldpanel Vietnam. Thị phần trong phân khúc thời trang nữ bình dân bị thu hẹp, nhường chỗ cho các đối thủ như Canifa, Blue Exchange và các thương hiệu online trên Shopee. Số lượng cửa hàng giảm từ đỉnh 80 xuống còn khoảng 60, chủ yếu do đóng cửa ở các tỉnh nhỏ.

Nguyên nhân chính là thiếu định vị rõ ràng sau sáp nhập. Mai Son không còn là thương hiệu “trẻ trung, năng động” như trước, cũng không đủ cao cấp để cạnh tranh với các nhãn hàng quốc tế. Giá vẫn ở mức trung bình, nhưng chất lượng sản phẩm không cải thiện; thậm chí có phàn nàn về việc sử dụng vải kém chất lượng để cắt giảm chi phí.

Một yếu tố khác là sự thay đổi hành vi mua sắm sau đại dịch. Người tiêu dùng chuyển sang mua sắm trực tuyến, nhưng Mai Son chậm đầu tư vào thương mại điện tử. Website và ứng dụng không được nâng cấp, trong khi đối thủ bán hàng mạnh mẽ trên TikTok Shop và Shopee.

Đến cuối năm 2022, Vincommerce bắt đầu xem xét thoái vốn khỏi Mai Son. Đây là một phần trong chiến lược tái cấu trúc của Vingroup, khi tập đoàn muốn tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như bất động sản và công nghệ. Mai Son trở thành gánh nặng, không đáp ứng được kỳ vọng tăng trưởng.

Thương vụ thoái vốn – Ai mua và tại sao?

Đầu năm 2023, tin đồn rò rỉ rằng Vincommerce bán Mai Son cho một nhóm nhà đầu tư tư nhân. Giá trị thương vụ ước tính 40–50 triệu USD – chỉ bằng một phần tư giá mua. Đáng chú ý, người sáng lập Mai Son không tham gia mua lại. Theo một nguồn tin thân cận với thương vụ yêu cầu giấu tên, người sáng lập đã mất niềm tin vào triển vọng của thương hiệu dưới cấu trúc mới.

Nhóm nhà đầu tư mới bao gồm các quỹ nhỏ và cá nhân trong ngành thời trang, lên kế hoạch tái cấu trúc triệt để. Họ dự định giảm số lượng cửa hàng, tập trung vào kênh online và làm mới thương hiệu. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi vốn lớn và chiến lược dài hạn, trong khi thị trường thời trang Việt Nam cạnh tranh khốc liệt.

Việc Vingroup thoái vốn phản ánh xu hướng rộng hơn: các tập đoàn lớn đang cắt bỏ mảng kinh doanh không cốt lõi để giảm nợ và tập trung nguồn lực. Trước đó, Vingroup đã bán mảng nông nghiệp và một phần danh mục bất động sản. Mai Son chỉ là một trong nhiều thương vụ “cắt lỗ” của gã khổng lồ.

Với Mai Son, rời khỏi Vincommerce có thể là cơ hội để lấy lại bản sắc. Nhưng câu hỏi lớn là liệu thương hiệu có thể cạnh tranh sau khi mất vị thế và lòng tin của khách hàng? Những tháng đầu dưới quyền sở hữu mới sẽ mang tính quyết định.

Bài học cho startup thời trang Việt Nam

Câu chuyện Mai Son là lời cảnh báo cho các startup thời trang Việt khi nhận vốn từ tập đoàn lớn. Rủi ro đầu tiên là xung đột văn hóa: một startup quen linh hoạt và sáng tạo sẽ khó thích nghi với quy trình cứng nhắc của doanh nghiệp lớn. Nếu không có cơ chế bảo vệ quyền kiểm soát sáng tạo, thương hiệu dễ trở thành bánh răng trong cỗ máy lớn.

Thứ hai, startup cần giữ lại một phần quyền kiểm soát thương hiệu. Bán toàn bộ cổ phần cho tập đoàn có thể mang lại tiền mặt, nhưng đánh mất khả năng định hướng. Trong hợp đồng M&A, nên có điều khoản bảo vệ bản sắc thương hiệu, như quyền phủ quyết các quyết định thiết kế và marketing.

Thứ ba, chọn nhà đầu tư phù hợp với tầm nhìn. Mekong Capital là nhà đầu tư thiểu số giúp Mai Son phát triển mà không can thiệp sâu. Vincommerce là tập đoàn vận hành với mục tiêu riêng. Sự khác biệt này dẫn đến thất bại. Startup nên tìm nhà đầu tư có cùng triết lý kinh doanh, không chỉ đơn thuần là tiền.

Cuối cùng, bài học về sự kiên nhẫn: tăng trưởng nhanh qua M&A không phải lúc nào cũng có lợi. Mai Son phát triển hữu cơ từ 1 lên 80 cửa hàng trong sáu năm, nhưng sau sáp nhập, họ mất đà. Đôi khi, đi chậm mà chắc là chiến lược bền vững hơn.

Tương lai của Mai Son dưới chủ sở hữu mới

Dưới sự quản lý mới, Mai Son đang tiến hành tái cấu trúc toàn diện. Họ giảm số cửa hàng từ 60 xuống còn khoảng 30, tập trung vào các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM. Kênh online được đầu tư mạnh mẽ, với website mới và hợp tác với các sàn thương mại điện tử.

Đội ngũ thiết kế được tổ chức lại, ưu tiên tốc độ và sáng tạo. Các bộ sưu tập mới ra mắt thường xuyên hơn, với giá cạnh tranh. Tuy nhiên, Mai Son vẫn đối mặt với thách thức lớn từ các thương hiệu Trung Quốc giá rẻ trên Shopee, cũng như sự trỗi dậy của các nhãn hàng nội địa khác.

Mặc dù chiến lược mới nhắm đến vận hành tinh gọn và linh hoạt hơn, nhưng có những đánh đổi. Việc đóng cửa hàng có thể làm giảm độ nhận diện thương hiệu và điểm tiếp xúc khách hàng, đặc biệt ở các tỉnh nơi mua sắm offline vẫn chiếm ưu thế. Hơn nữa, xu hướng thời trang bền vững và minh bạch đòi hỏi đầu tư vào chuỗi cung ứng có đạo đức, điều có thể gây áp lực lên nguồn lực hạn chế. Các đối thủ như Canifa đã bắt đầu tiếp thị dòng sản phẩm thân thiện môi trường, khiến Mai Son gặp bất lợi nếu không theo kịp.

Cơ hội phục hồi của Mai Son nằm ở việc duy trì chất lượng sản phẩm và xây dựng lại lòng tin khách hàng. Nếu họ có thể tạo ra câu chuyện thương hiệu mới phù hợp với thế hệ Gen Z – những người coi trọng tính chân thực và bền vững – thì vẫn còn hy vọng. Nhưng nếu tiếp tục chạy theo doanh số ngắn hạn, Mai Son sẽ khó sống sót.

Nhìn rộng ra, thị trường thời trang Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng. Các startup cần học từ sai lầm của Mai Son để tránh lặp lại. Độc lập, bản sắc và khả năng thích ứng là huyết mạch của cuộc chơi này.